Postępy w monitorowaniu cyklu w ultrasonografii

Badanie ultrasonograficzne jest ważnym elementem oceny zdrowia prokreacyjnego. Pozwala ocenić anatomię narządu rodnego i obserwować zmiany zachodzące w kolejnych fazach cyklu miesiączkowego. Wynik USG powinien być zawsze interpretowany łącznie z wywiadem, badaniem klinicznym i - zależnie od wskazań - badaniami hormonalnymi.

Co oceniamy podczas badania USG?

• położenie i budowę macicy, w tym możliwe wady rozwojowe,
• echostrukturę mięśnia macicy, między innymi pod kątem mięśniaków i adenomiozy,
• endometrium oraz jamę macicy, w tym obecność polipów, zrostów i mięśniaków podśluzówkowych,
• wielkość i strukturę jajników, rozmieszczenie pęcherzyków oraz obecność torbieli,
• okolice przydatków i pozostałe struktury miednicy mniejszej,
• obecność wolnego płynu w zatoce Douglasa.

Na czym polega monitorowanie cyklu?

Monitorowanie cyklu obejmuje serię badań wykonywanych w terminach dobranych do długości cyklu i sytuacji klinicznej. Obserwujemy wzrastanie pęcherzyka dominującego, wygląd endometrium oraz cechy świadczące o przebytej owulacji - między innymi zmianę obrazu pęcherzyka i pojawienie się niewielkiej ilości płynu w miednicy.

Obraz USG można zestawić z obserwacją śluzu szyjkowego, podstawowej temperatury ciała i wynikami badań hormonalnych. Takie podejście pomaga lepiej zrozumieć przebieg cyklu, ale pojedyncze badanie nie pozwala ocenić całego procesu.

Pęcherzyki jajnikowe i owulacja

W pierwszej fazie cyklu widoczna jest grupa pęcherzyków antralnych. Zwykle jeden z nich uzyskuje przewagę i staje się pęcherzykiem dominującym. Po owulacji w jego miejscu powstaje ciałko żółte. Badanie wykonane w odpowiednim odstępie czasu pozwala prześledzić te zmiany i ocenić, czy obraz jest zgodny z prawidłowym przebiegiem cyklu.

Rezerwa jajnikowa

Liczba pęcherzyków antralnych - AFC - jest jednym z ultrasonograficznych markerów rezerwy jajnikowej. Najczęściej uwzględnia się pęcherzyki o średnicy 2-10 mm, oceniane we wczesnej fazie folikularnej. AFC oraz stężenie AMH pomagają przewidywać odpowiedź jajników na stymulację, lecz nie są samodzielnym testem płodności i nie określają niezależnie szansy na naturalne poczęcie. Znaczenie wyniku zależy między innymi od wieku, wywiadu i całego obrazu klinicznego.

Endometrium i dodatkowe techniki

W czasie monitorowania ocenia się również grubość i strukturę endometrium. W wybranych sytuacjach badanie może zostać rozszerzone o techniki dopplerowskie, obrazowanie 3D lub ultrasonograficzną ocenę drożności jajowodów z użyciem środka kontrastowego. Zakres badania dobiera lekarz do konkretnego problemu diagnostycznego.

Wybrane źródła

• ASRM - Testing and interpreting measures of ovarian reserve
• Fizjopatologia jajnika, red. T. Pisarski, 1998.
• Niepłodność i rozród wspomagany, red. J. Radwan, 2005.